Achtergrond: Hoe worden de maatregelen in de aanpak van het coronavirus genomen en afgedwongen?

Op alle overheidslagen worden maatregelen en acties genomen tegen de verspreiding van het coronavirus. Minister-president Mark Rutte, het kabinet, RIVM, minister Bruins van medische zorg en sport en de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGDs). Gelukkig worden die maatregelen op alle mogelijke manieren goed in de maatschappij gecommuniceerd, maar op welke basis worden deze maatregelen afgekondigd?

Wettelijke basis

Op internationaal niveau zijn door de lidstaten van de WHO in de Internationale Gezondheidsregeling afspraken gemaakt over de aanpak van epidemieën en pandemieën.

Deze afspraken uit de Internationale Gezondheidsregeling zijn door Nederland uitgewerkt in de Wet publieke gezondheid. Deze wet is de nationale wettelijke basis voor de overheid in de bestrijding van infectieziekten. De bevoegdheden zijn verdeeld op basis 3 groepen infectieziekten; groep A, B (B1/B2) en C. Deze groepen zijn geclassificeerd op basis van de besmettelijkheid van de infectieziekte en het gevaar voor de volksgezondheid. Het coronavirus (COVID-19) is door Minister Bruins in groep A geplaatst, de hoogste groep.

Dit betekent dat de bestrijding van het coronavirus in handen van de voorzitters van de veiligheidsregio’s zijn gelegd. De veiligheidsregio’s worden gereguleerd door de Wet veiligheidsregio’s. Dit zijn openbare lichamen (dus met bestuursrechtelijke bevoegdheden) waarin de gemeenten – vertegenwoordigd door de burgemeesters – uit een bepaalde regio samenwerken voor de veiligheid van de inwoners en bezoekers van dat gebied en de aanpak van rampen en crises. Hier vindt u een overzicht van de 25 veiligheidsregio’s. De voorzitter van iedere veiligheidsregio wordt gekozen uit het midden van de samenwerkende burgemeesters.

Minister Volksgezondheid, Welzijn en Sport geeft – al dan niet via het RIVM – leiding aan de bestrijding. Hij kan de voorzitters van de veiligheidsregio’s opdragen hoe zij moeten handelen en kan zelfs bevelen om bepaalde maatregelen te nemen. Het vreemde is dat in de media tot dusver alleen minister Bruins, minister voor Medische Zorg en Sport, is gezien. Dat lijkt te suggereren dat hij de leiding geeft (zie ook zijn aanwijzing van het coronavirus in groep A) aan de bestrijding en niet minister De Jonge, maar het kan natuurlijk ook heel goed dat minister De Jonge hard achter de schermen aan het werk is.

Maatregelen

De maatregelen in de aanpak van het coronavirus worden genomen op maatschappelijk niveau en individueel niveau. Deze staan ook in de Wet publieke gezondheid beschreven en zijn de volgende:

Gericht op personen

  • (vermoedelijke) besmette personen ter isolatie in een ziekenhuis opnemen
  • ter isolatie opgenomen personen door een arts laten onderzoeken
  • na rechterlijke machtiging, ter isolatie opgenomen personen door een arts in het lichaam te onderzoeken
  • (vermoedelijke) besmette personen in quarantaine plaatsen in de eigen woning of op een andere plaats
  • verbod om beroeps- of bedrijfsmatig werkzaamheden te verrichten

In deze crisis is de voorzitter van de veiligheidsregio bevoegd de bovengenoemde besluiten te nemen. De besluiten worden door de plaatselijke GGD uitgevoerd. Uit het beeld dat de media schetst over de getroffen individuele maatregelen sinds 27 februari 2020 (vaststelling eerste corona-besmetting) lijkt dat alle getroffen personen vrijwillig gehoor geven aan de maatregelen, maar de GGD mag dwang toepassen en mag zo nodig iedere plaats (ook een woning!) zonder toestemming betreden.

De maatregelen die op maatschappelijk niveau kunnen worden genomen, zoals de maatregelen afgekondigd op 12 maart 2020 en de aanvullende maatregelen op 15 maart 2020, zijn de volgende:

 

Gericht op gebouwen, goederen en vervoersmiddelen

  • terreinen, gebouwen, vervoermiddelen of goederen controleren op de aanwezigheid van een besmetting
  • hygiënische voorschriften geven
  • terreinen, gebouwen, vervoermiddelen of goederen ontsmetten
  • gebouwen of terreinen dan wel gedeelten daarvan sluiten
  • een verbod uitvaardigen tot het gebruik maken of betreden van vervoermiddelen
  • waren vernietigen

Zoals gezegd, voeren de veiligheidsregio’s deze maatregelen uit. Dat doen zij door het uitvaardigen van noodverordeningen (zoals deze voor de veiligheidsregio Utrecht) waarin deze aangekondigde maatregelen formeel worden vastgesteld, op straffe van 6 maanden celstraf of een geldboete tot EUR 8.700.

Een andere maatregel op maatschappelijk niveau die de Minister van VWS in overleg met minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en minister Knops (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) kan nemen, is te besluiten hoe – bij een dreigend tekort – de vaccins en medicijnen die nodig zijn voor de behandeling van patiënten met het coronavirus worden verdeeld. Op dit moment (16 maart) is zo’n besluit gelukkig nog niet afgekondigd, maar apothekers maken zich ernstig zorgen over de beschikbaarheid van geneesmiddelen.

Verder gelden er aparte maatregelen en voorzieningen voor vliegvelden, havens, vliegtuigen en schepen. Die laat ik in dit artikel buiten beschouwing.

Slot

Met deze achtergrond hoop ik vanuit mijn professie bij te dragen aan het begrip voor en draagvlak onder alle maatregelen. Verder schik ik mij in de rol van gehoorzame burger en probeer ook op die manier bij te dragen aan deze strijd. Ik neem de maatregelen en adviezen ter harte. Ik werk thuis, hamster niet (het is écht niet nodig), mijd sociale contacten, probeer uit te kijken naar onze kwetsbare medemensen. Doet u dat alstublieft ook. Alleen door samen sterk te zijn, komen we deze crisis snel te boven.

Advocaten en Fiscalisten