Hoe komt het RIVM aan data over COVID-19?

Iedere middag komt het RIVM met nieuwe cijfers over COVID-19. Het RIVM baseert zich daarvoor op informatie van de (huis)artsen. De AVG is streng als het op het delen van gezondheidsgegevens aankomt. Bovendien zijn (huis)artsen aan het medisch beroepsgeheim gebonden. Hoe vind die informatie dan toch zijn weg naar het RIVM?

Op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) mogen medische gegevens alleen in bepaalde uitzonderingsgevallen door artsen en GGD’s doorgestuurd worden. Een van die gevallen is de bescherming van het algemeen belang op het gebied van de volksgezondheid. De huidige crisis met COVID-19 vormt een (ernstige) bedreiging van dat algemene belang.

Maar de AVG schrijft meer voor. De uitwisseling van medische gegevens moet bij wet zijn vastgelegd. Die wet moet borgen dat de rechten en vrijheden van de mensen in deze situaties niet compleet overboord worden gegooid door bijvoorbeeld artsen, GGD’s, RIVM en andere overheidslichamen. Een van die rechten is het medisch beroepsgeheim dat verhindert dat artsen zonder toestemming van de patiënt medische informatie met derden delen. In die wet kan dus een uitzondering op het medische beroepsgeheim van artsen worden bepaald.

In Nederland biedt de Wet Publieke Gezondheid (WPG) de vereiste wettelijke basis. De WPG bepaalt dat wanneer een arts vermoedt of constateert dat een patiënt lijdt aan COVID-19 de arts dit moet melden bij de plaatselijke GGD. In die melding staan de volgende gegevens:

  • de naam, het adres, het geslacht, de geboortedatum, het burgerservicenummer en de verblijfplaats van de patiënt;
  • het vermoeden of de vaststelling van COVID-19, de eerste ziektedag, de vaccinatietoestand, de vermoedelijke infectiebron, de datum van vermoeden of vaststelling van COVID-19, de wijze van vaststelling van COVID-19;of de patiënt dan wel een naaste van de patiënt beroeps- of bedrijfsmatig betrokken is bij de behandeling van eet- of drinkwaren of bij de behandeling, verpleging of verzorging van andere personen.

Deze meldingen bevatten dus veel persoonlijke informatie over de (vermoedelijke) COVID-19 patiënten, maar de gemelde medische gegevens moet beperkt blijven tot de COVID-19 infectie. Andere medische informatie over COVID-19 patiënten (bv. long- en hartaandoeningen) mag alleen op verzoek van de burgemeester of met toestemming van de patiënt worden verstrekt. Vanwege de gevoelige informatie moeten artsen en GGD’s alle meldingen conform NEN-7510 (de beveiligingsnorm in de zorg) versturen en ontvangen. Dit zijn dus waarborgen die de AVG eist en daarom zijn opgenomen in de WPG.

De GGD’s moeten de ontvangst van alle meldingen direct delen met de voorzitter van de plaatselijke veiligheidsregio, de burgemeester waar de patiënt verblijft. Maar het delen van de inhoud van meldingen is – wederom op grond van de AVG – gebonden aan een drempel. De GGD’s mogen alleen die gegevens uit de meldingen delen die de burgemeester of de voorzitter van de veiligheidsregio nodig heeft voor de uitoefening van zijn wettelijke bevoegdheden.

Voor het verplicht delen van informatie over meldingen door GGD’s aan het RIVM gelden strengere regels. De GGD’s moeten het RIVM zo spoedig mogelijk over de ontvangst van meldingen op de hoogte stellen met alle informatie over de (vermoedelijke) COVID-19 infectie en verricht labonderzoek. Maar over de patiënt zelf mag maar beperkte informatie worden gedeeld (geslacht, geboortemaand en –jaar, eerste drie cijfers van postcode).

Binnen het RIVM mag de ontvangen informatie alleen worden verwerkt door die mensen die aan geheimhouding zijn gebonden. Dat kan bijvoorbeeld via het wettelijk beroepsgeheim of via een geheimhoudingsbeding in het arbeidscontract van de personen.

Kortom, medische gegevens van (vermoedelijke) COVID-19 patiënten moeten door artsen worden doorgestuurd naar verschillende overheidsinstanties ter bescherming van het algemeen belang van de Nederlandse volksgezondheid. De WPG vormt daar de spil in. Die wet schrijft voor – naast verschillende andere onderwerpen – hoe door artsen, GGD’s en het RIVM van de geldende regels van de AVG en het medisch beroepsgeheim mag worden afgeweken om het RIVM van informatie te voorzien voor haar dagelijkse COVID-19 updates.

Dit artikel is samen met onze student stagiaire Lobke Weijer geschreven.

Advocaten en Fiscalisten